گفتوگو با يونس ژائله سعدآباد، مديرعامل شركت شيرينعسل
گروه صنایع غذایی شیرینعسل در طول حیات پربار خود توانسته است با برخورداری از سرمایههای ارزشمند انسانی و بهرهبرداری از فناوری پیشرفته، تحول بنیادین در صنایع غذایی كشور به وجود آورد كه ثمرات ارزشمند این سرمایهگذاریها و حركتهای پویا در رونق صنعت شیرینی و شكلات مملكت كاملا متجلی بوده و موجبات تعالی مزیتها و توانهای موجود در جهت ایجاد فضایی پویاتر برای صنعتگران را فراهم آورده است. تولیدات گروه صنایع غذایی شیرین عسل شامل انواع بیسكویت، شكلات، كیك، ویفر، كراكر، مارش مالو، آبنبات، تافی، آدامس و پودر و كره كاكائو بوده، ضمن آنكه گروه صنایع غذایی شیرین عسل از تكنولوژی منحصربهفرد در سطح خاورمیانه و در زمینه فناوری دانههای روغنی كاكائو برخوردار است. با مهندس يونس ژائلهسعدآباد، مديرعامل شركت شيرينعسل گفتوگويي مكتوب انجام دادهايم كه متن كامل آن را ميخوانيد:
شركت شيرين عسل براي چندمين سال به عنوان شركت نمونه صادراتي انتخاب شده در اين فرآيند چه عواملي موثر بر رشد صادرات اين شركت بوده است؟
گروه صنايع غذايي شيرين عسل به ياري خداوند متعال، توفيق يافته است كه از سال 1380 به بعد، براي پنجمين مرتبه به عنوان صادركننده نمونه انتخاب گرديد كه اين افتخار بزرگي براي اين مجموعه خدمتگزار است كه اعتبار جهاني براي صنعت شيريني و شكلات كشور به ارمغان آورده است.
گروه صنايع غذايي شيرين عسل در راستاي توسعه صادرات محصولات غيرنفتي كه از محورهاي شاخص ساماندهي اقتصادي كشور است، برنامهريزيهاي وسيعي در جهت نفوذ و تثبيت در بازارهاي جديد و گسترش و استحكام بازارهاي هدف انجام داده است. در مجموع سعي گروه صنايع غذايي شيرين عسل بر اين است كه در چارچوب راهبرد كلان توسعه صادرات، ضمن راهيابي به بازارهاي جديد، پيوند خويش را با مشتريان و مصرفكنندگان در بازارهاي هدف از طريق توجه به نيازها و سلايق آنان عميقتر ساخته و محصولات خود را با بهترين كيفيت و با قيمتهاي مناسب و قابل رقابت عرضه نمايد.
وضعيت شيريني و شكلات در بازارهاي داخلي و جهاني چگونه است؟
افزايش سرمايهگذاري و ايجاد واحدهاي جديد در صنعت شيريني و شكلات كشور في نفسه يك امر مثبت و يك گام به جلو تلقي ميشود.
در عينحال عدهاي بر اين اعتقادند كه هزاره سوم را بايد دوران شتاب ناميد. «زمان و سرعت» به عوامل بسيار مهم در عرصه رقابت تبديل شدهاند. شرايط اقتصادي صنعت شيريني و شكلات نيز از اين امر مستثنا نيست. با ماندن در حاشيه و قرار گرفتن در موقعيت انفعالي و عدم تعامل با اقتصاد جهاني، شكوفايي اقتصادي به دست نميآيد. آنچه كه تاكنون در كشور در بسياري از صنايع تجربه كردهايم، هجوم سرمايهگذاران و بعضا اشخاص فاقد صلاحيتهاي صنعتي براي توليد محصولاتي است كه در حال حاضر بازار متعادلي دارند ولي قطعا با اين هجوم، بازار نه تنها اشباع گرديده و رقابت ناسالم شكل خواهد گرفت، بلكه قابليتهاي صادراتي نيز با آن كيفيت وجود ندارد كه نتيجه آن ضايع شدن سرمايه، وقت و انرژي خواهد بود. شكي نيست كه دوران جزاير صنعتي به پايان رسيده است و ديگر هيچ مجموعه اقتصادي در حصار مفاهيم سنتي احساس امنيت نخواهد كرد، لذا با اتخاذ يك سياست جامع براي رشد و توسعه بانكهاي اطلاعاتي و ارائه رهنمودهاي مناسب در مورد سرمايهگذاريها توسط وزارت صنايع، شايسته است به اين سرمايهگذاريها جهت داده شود تا بتواند به حل مشكلات بيكاري، اشتغالزايي و رونق اقتصادي كمك كند. از سوي ديگر يكي از مهمترين نيازهاي صنعت شيريني و شكلات ما تنوع و نوآوري است. در اين صورت است كه با پيوستن فعال صنعت به شبكه توليد جهاني، شكوفايي اقتصادي براي صنعت حاصل ميشود.
به نظر جنابعالي، سياستهاي تجاري دولت چه تاثيري بر تجارت خارجي و توسعه صادرات محصولات غيرنفتي داشته است؟
بدون شك استمرار سياستهاي حمايتي و تشويقي دولت در زمينه توسعه صادرات محصولات غير نفتي ما را در اجراي برنامههاي توسعه صادرات راسختر ميسازد. علاوه بر اين دولت ميتواند در مورد بسياري از صنايع ازجمله صنايع غذايي، حمايتهايي از اين قبيل داشته باشد:
- قيمت برخي از مواد اوليه كه گاه سهم بالايي را از بهاي تمام شده محصولات ساخته شده به خود اختصاص ميدهند، بعضا بالاتر از قيمتهاي جهاني است. بايد براي متعادل كردن قيمت آنها و باز شدن شرايط مطلوب رقابتي براي اين محصولات، تدابيري اتخاذ گردد.
- شكي نيست كه بعضي تصميمگيريهاي آني باعث عدم دسترسي به مواد اوليه مناسب و با قيمتهاي ثابت و يكنواخت گرديده و شرايط را براي رقابت در بازارهاي جهاني دشوار ميسازد.
براي حضور موثر در بازارهاي جهاني، اين صنعت نياز به نوسازي، مهندسي مجدد و تقويت خطوط توليد و بستهبندي دارد و با اطمينان ميگويم هرچه امروز در اين راستا سرمايهگذاري شود، در آينده ثمرات بسيار مثبتي براي كشور در پي خواهد داشت.
- بازنگري در برخي از مقررات گمركي، ميتواند مانع از توقف سرمايهگذاري توليدكنندگان در مبادي گمركي شده و از توقف توليد جلوگيري كند. البته بايد اذعان داشت كه براساس سياست گمركات كشور تاكنون همكاريهاي شايستهاي با صنايع كشور صورت گرفته است، ولي اين تمهيدات بايد گسترش يابد.
در بعضي كشورها، كالا توسط توليدكننده در هنگام ورود به كشور اظهار و مستقيما با مسووليت آن شركت ترخيص ميگردد. اين مدت در كشوري مثل آلمان كمتر از 20دقيقه است.
توقف كالا در مبادي گمركي باعث كاهش مدت زمان عمر مصرف كالا (SHELF LIFE) شده، افزايش هزينههاي مالي و انبارداري را كه بعضا بسيار سنگين است، به همراه دارد كه موجب از بين بردن مزيتهاي رقابتي در بازارهاي جهاني ميگردد.
- زنجيره ارزش افزوده توليدي در مراحل مختلف از توليد مواداوليه مانند پودر كاكائو تا مرحله خدمات توزيع و عرضه كالا در بازارهاي هدف با همكاري سازمانها و وزارتخانههاي ذيربط، به نحوي مورد حمايت قرار گيرند كه فرآوردههاي صادراتي با مزيتهاي رقابتي وارد بازارهاي هدف شوند.
- استفاده از مكانيزم كارآمد در زمينه پرداخت مابهالتفاوت كالاي صادراتي مانند بسياري از كشورهاي جهان كه فعالانه سياست حمايت از صادرات را دنبال مينمايند، ميتواند بسيار مفيد واقع گردد.
- همچنين افزايش يارانههاي پرداختي به صادرات به مبلغ مناسب با محاسبات دقيق و كارشناسي ميتواند زمينه را براي تجلي هرچه بيشتر تواناييهاي كارخانهها در توسعه صادرات به بازارهاي جهاني فراهم آورد.
- وجود قراردادهاي حذف و يا تعديل تعرفههاي گمركي با كشورهاي مختلف خصوصا «كشورهاي همسايه مانند عراق، افغانستان، پاكستان و...» در چارچوب پيمانهاي منطقهاي از مواردي است كه ميتواند بسيار موثر باشد.
- تقبل بخشي از هزينههاي «تحقيقات و بررسيهاي بازار»، «تبليغات» و «ترويج و توسعه فروش» در بازارهاي هدف توسط دولت ميتواند شركتها را در امر بازاريابي در بازارهاي جهاني كمك نمايد.
- با توجه به هزينه سنگين حملونقل بينالمللي و توسعه صادرات، چنانچه دولت بتواند در اين زمينه تسهيلاتي را برقرار نمايد، شركتها را خصوصا در دستيابي به بازارهايي كه در فواصل بسيار دور از كشور قرار دارند، بسيار ياري ميكنند، كاري كه دولت چين در جهت رقابتپذيري محصولات توليدكنندگان چيني در بازارهاي جهاني انجام داده است.
- دفاتر بازرگاني خارج از كشور و وابستگيهاي بازرگاني و اقتصادي سفارتخانههاي ايران در كشورهاي خارجي ميتوانند اطلاعات بسيار با اهميتي از نظر بازار كشورهايي كه در آنها مستقر ميباشند، در اختيار توليدكنندگان قرار دهند. حمايت و پشتيباني اين ادارات و دفاتر از نظر تامين آمار و اطلاعات بازار، نقش حائز اهميتي در توسعه صادرات محصولات غيرنفتي در بر خواهد داشت.
- به طور كلي ما بايد در تمام جهات مثل يك زنجيره كامل حركت كنيم. همه سيستم، از ما به عنوان توليدكننده و صادركننده تا سيستم بانكي و دولت همه بايد بتوانند نيازهاي توسعه صادرات را تامين نمايند و در مسير رشد حركت كنند تا كشور را به اهداف عاليه توسعه صادرات غيرنفتي برسانند.
تاثير افزايش تعرفهها بر واردات مواد اوليه مورد نياز صنعت شيريني و شكلات، چگونه بوده است؟
اصولا هدف اصلي در طراحي برنامه چهارم توسعه كشور با توجه به نتايج حاصل از برنامه دوم و سوم، تداوم حركت اقتصاد ايران به سوي اقتصاد رقابتي مبتني بر سازوكارهاي اقتصاد بازار آزاد است كه طبيعتا در اين پروسه، افزايش كمي و كيفي توليد كالاها در بخشهاي واقعي اقتصاد نظير صنعت، كشاورزي... مورد نظر بوده كه اين خود نه تنها براي پاسخگويي به مصرف داخلي، بلكه به منظور ورود به بازارهاي جهاني است. در اين چارچوب، اين مطلب متجلي ميگردد كه احتياج مبرمي به تصحيح سيستم قيمتها و قيمتگذاري كالاها و خدمات وجود دارد، لذا اعمال تعرفههاي بعضا سنگين براي واردات (بهخصوص در بخش مواد اوليه و بستهبندي مورد نياز صنعت) با هدف حمايت از توليد كالاهاي داخلي، ميتواند منجر به ضربهپذيري اقتصاد گردد. به همين جهت توجه به واقعي كردن تدريجي قيمتها، حذف و تعديل تعرفهها، راهكارهاي موثر براي اقتصاد كشور در فرجه اندك باقيمانده براي ورود به بازارهاي بينالمللي از طريق سازمان تجارت جهاني (WTO) خواهد بود. موارد مختلف مندرج در برنامه چهارم توسعه كشور دلالت بر اين گونه نگرش به اقتصاد كشور دارد و شايسته است با توجه به روند روزافزون تعامل با اقتصاد جهاني، برنامهريزي در مورد تعرفهها خصوصا در ارتباط با صنايعي مثل شيريني و شكلات كه از مزيت نسبي در بخش صادرات محصولات غيرنفتي برخوردارند، از اولويتهاي برنامههاي دولت محترم باشد.
طرحها و برنامههاي شركت شيرين عسل براي توسعه صادرات چيست؟
مجموعه عظيم صنعتي فرآوري دانههاي كاكائو در داخل گروه صنايع غذايي شيرين عسل مطابق آخرين استانداردهاي بينالمللي پيشرفتهترين كارخانههاي اروپايي احداث گرديده است. اين مجموعه عظيم قادر است بهترين انواع شكلات را مستقيما از دانه كاكائو توليد نموده و از لحاظ كيفيت و مرغوبيت توليد نيز با معتبرترين توليدكنندگان جهاني رقابت نمايد. كارخانههاي مزبور به صورت تمام اتوماتيك با بهرهگيري از تكنولوژي پيشرفته و سيستمهاي كنترل كاملا كامپيوتري مدرن اداره ميشوند و از مشخصههاي آن استفاده از دانش روز جهان و تكنولوژي بسيار پيشرفته از جمله به كارگيري روباتها در فرآيند توليد و بستهبندي (ROBOTICS) است كه براي اولين بار در ايران مورد استفاده قرار ميگيرد. استفاده از اين تكنولوژي پيشرفته و سرمايهگذاريهاي گروه صنايع غذايي شيرين عسل در خطوط جديد توليد و بستهبندي منجر به عرضه محصولات جديدي گرديده كه بسياري از آنها چه از نظر نوع توليد و چه از نظر نوع بستهبندي بينظير و يا كمنظير ميباشند. در اين چارچوب بهبود مستمر روند بستهبندي و كيفيت بستهبندي چه از نظر ماتريال و چه از لحاظ نوع و شيوه بستهبندي از اهم برنامههاي گروه صنايع غذايي شيرين عسل است.
در مجموع در چارچوب استراتژي طرح و توسعه و راهبرد كلان توسعه صادرات، سعي گروه صنايع غذايي شيرين عسل بر اين است كه پيوند خويش را با مشتريان در بازارهاي هدف از طريق توجه به نيازها و سلايق آنان عميقتر سازد و «استراتژي توليد مبتني بر صادرات» را در بسته بازاريابي خود در بازارهاي هدف، در پيش گيرد.
شيرينترين و تلخترين خاطرهاي كه از دوران فعاليت توليدي و تجاري خود داريد بيان نماييد.
انتخاب گروه صنايع غذايي شيرين عسل براي مرتبه پنجم به عنوان صادركننده نمونه و آن روزي كه خبرگزاريهاي جهاني خبر دادند كه مردم كشورهاي اسلامي به جاي شيريني و شكلات دانماركي، محصولات شيرينعسل را مصرف ميكنند، دانستم كه فعاليتهاي خستگيناپذير شيرين عسل، نه تنها موجب عزت توليدات ايراني در بازارهاي جهاني گرديده، بلكه براي صنعت شيريني و شكلات كشور نيز اعتبار جهاني كسب شده است. طبيعتا اين موضوع براي يك كارآفرين، افتخار آفرين است.
تهديد و آسيبهايي كه به هر دليل در بازارهاي بينالمللي باعث شده كه فرصتهاي تجاري خود را به رقباي خارجي واگذار كنيم، طبيعتا ناخوشايند است، اما به عنوان يك كارآفرين بر اين باورم كه اين آسيبها به مثابه دريچهاي است كه ميتوان از چشماندازي تهديدها را به فرصتها تبديل كرد. اين دريچهها را بايد باز كرد، دنياي بزرگي در انتظار است.
تلقي جنابعالي از ابلاغ اصل 44 و فرآيند خصوصيسازي در كشور چيست؟
بررسي سير قانوني و عملكرد اجرايي سياست خصوصيسازي از آغاز برنامه اول توسعه جمهوري اسلامي در ايران تا برنامه چهارم حاكي از عدم دستيابي به توفيق كامل در اين مقوله است. شايد موضوعاتي از قبيل عدم توجه دقيق به ويژگيهاي بخشخصوصي كشور از حيث ميزان نقدينگي، وضعيت قوانين مرتبط با گسترش فعاليتهاي بخشخصوصي و ميزان جاذبههاي آنها براي بخشخصوصي و... در ساختار اقتصادي كشور از عوامل عدم تحقق اهداف مورد نظر در روند خصوصيسازي در كشور باشد.
خوشبختانه با ديدگاههاي مقام معظم رهبري و رياست محترم جمهوري و مصوبات جديد، پروسه خصوصيسازي بار ديگر مورد تاكيد قرار گرفته است. در اين زمينه ميتوان گفت: اصولا بخشخصوصي زماني رشد ميكند كه در آن كارآفرينان، عرصه توليدات و خدمات سالم خود را در نظام اقتصادي بازيابند. به اين معني كه دولت عامل تقويت و تشويق آنها باشد و از مانع تراشيهايي كه ممكن است به وجود آيد، جلوگيري نمايد. طبيعتا اين موضوع زمينهساز تجلي كارآفريني در عرصه اقتصاد كشور ميگردد كه حاصل آن خلاقيت، نوآوري، اشتغالزايي، ايجاد ثروت ملي و مازاد بسيار بالاي تجارت خارجي است و هر چه فعاليت در بخشخصوصي رونق بيشتري پيدا كند، چرخه اقتصاد كشور نيز حركت تندتري خواهد داشت.